Ik voel nu, nadat alles achter de rug is, de behoefte om hier nog een verslag te maken over de tijd na mijn laatste verhaal op 13 oktober 2006.

De tijd heelt alle wonden, en natuurlijk ben ik na een paar weken weer terug gegaan om mamma op te zoeken in "Huize Berkenbosch". Nadat ik haar had uitgelegd waarom ik zo lang niet op bezoek was geweest wist zij mij meteen haarfijn te vertellen wat de aanleiding tot haar onaangename gedrag was geweest. Daarna is zij altijd heel voorzichtig geweest met haar reakties wanneer ik aandacht schonk aan andere mensen en ik moet ook toegeven dat ik ook veel minder snel mijn aandacht aan anderen gaf en, tenzij er echt een goede reden voor was, zag ik er meestal van af, rekening houdend met mamma’s gevoeligheid, terecht of onterecht.

Op 25 januari hebben we met de hele familie mamma’s 82e verjaardag gevierd in een zijruimte van de grote hal van "Huize berkenbosch". Het was een mooi feest maar mamma werd na verloop van tijd te moe van het lawaai om zich heen. Ik heb haar naar de huiskamer teruggereden waar ik bij haar ben gaan zitten. Noemenswaardig was het moment dat mijn moeder een horloge kreeg van mijn jongste broer. Er zat een doosje van de Hema bij, en ik wist het meteen: "Dat horloge zal NOOIT deugen, hoe mooi het ook is." Deze voorspelling is uitgekomen al is mijn broer, nog tijdens het feest, het horloge gaan omruilen voor een ander omdat dit uurwerk te krap zat. Het nieuwe horloge kwam niet van de Hema maar dat heb ik mamma nooit kunnen laten geloven.

Iedere keer dat ik haar daarna kwam opzoeken kreeg ik te horen:  "Maandag komen de jongens om een nieuw horloge te gaan kopen want dit horloge deugt niet." Natuurlijk kwamen de jongens niet en tenslotte, vele maanden later heb ik een vrijwilligster gecharterd om samen met mamma (in een rolstoel) en mij een nieuw horloge te gaan kopen in de duurste zaak te plaatse. Iedereen heeft het moeten horen, keer op keer, mamma had een nieuw horloge en van de duurste zaak.

Maar voordat het nieuwe horloge er was begonnen er al problemen te komen. Mamma kreeg momenten dat ze schuttingtaal door de huiskamer begon te roepen. Daardoor kreeg ze veel negatieve feedback. Het was zo genant dat er toch weer werd gedacht aan anti-psychotica in de vorm van haldol of dipiperon. Deze middelen maakten mamma tot een wrak. Ze voelde zich belabberd, was moe, had een vieze smaak in haar mond en een overmaat aan slijm maakte dat ze overal beetjes speeksel uitspuwde. Ik kreeg haar er niet toe om dit in een kopje o.i.d. te doen. Ik probeerde regelmatig om de anti-psychotica weer eens even te stoppen om te zien hoe het zou gaan en of de schuttingtaal weer terug zou komen. Dan knapte ze weer wat op maar na een poosje kwam die agressieve taal weer terug.

Mamma kreeg last van blaasontstekingen waardoor haar gedrag ook weer verergerde. Ik heb geprobeerd om haar D-mannose te geven om te voorkomen dat ze die blaasontstekingen steeds opnieuw zou krijgen. De verpleeghuisarts stemde hier mee in maar een maand later had ze er weer een. Het leek erop dat mamma een kleine tia had gehad omdat ze vaak naar de linkerkant over de stoelleuning hing. Ze begon te knoeien met haar eten en ging in korte tijd van "zelf eten" naar "gevoerd moeten worden".

Bij de laatste blaasontsteking veranderde haar gedrag niet meer na een antibioticumkuurtje. Mamma was steeds moe en werd steeds vaker en langer ‘s middags op bed gelegd om te luisteren naar een bandje met geestelijke liederen om tot rust te komen. Later was ook de muziek haar te veel. Ze kon niet meer lopend van haar slaapkamer naar de huiskamer komen dus werd er een rolstoel ingezet. Maar een week of twee voor haar overlijden kwam mamma haar bed niet meer uit. Ze was te zeer verzwakt en weigerde vaak eten en drinken. Het werd haar wel aangeboden maar niet opgedrongen. Mamma werd steeds magerder. Het ergste was dat mamma erg onrustig en vooral angstig was. Ze zag al langer dingen en mensen die niemand anders zag, maar nu zag ze steeds mannen in haar kamer die haar erg aan het schrikken maakten. Ze lag de hele dag in zichzelf te zingen met woorden die ze zelf verzon, het leek een soort gebed. Dan was er opeens weer een hallucinatie waardoor ze soms schreeuwde om ze weg te jagen. Het was erg moeilijk om iets te vinden dat haar kon kalmeren. Mamma kon de aandacht voor haar omgeving steeds moeilijker vasthouden en zakte steeds sneller terug in haar eigen wereld. Een week voor haar overlijden hadden we een familiegesprek waaruit duidelijk werd dat het ernstig was en dat er weinig hoop was dat mamma nog uit bed zou komen. We hadden dat zelf ook al ingeschat. Er werd besloten om een kalmerend middel in te zetten dat haar wel rust zou geven, "dormicum". Dit middel heeft uiteindelijk goed gewerkt al moest de dosering steeds verhoogd worden om hetzelfde effect te geven.

Op vrijdag 30 november werd ik gebeld omdat mamma nu toch erg achteruit ging. Ik ben gegaan en was enigszins bang om haar te zien. Ze ging nu iedere dag achteruit. Samen met een verzorgster ben ik naar binnen gegaan en vond mamma nu moeilijk ademend maar wel bewust van mijn aanwezigheid. Na een poosje was haar medicatie blijkbaar wat uitgewerkt en begon ze meer last te krijgen van het slijm in haar keel. Ze had erge dorst en wilde drinken maar bij iedere druppel vocht verslikte ze zich vreselijk. Er werd afgeraden om zeer vloeibaar vocht te geven. We hebben wat vla geprobeerd maar mamma wist niet meer wat ze ermee moest doen. Ze hiel het in haar mond. Gelukkig zakte mamma, nadat de medicatie gegeven was, terug in een rustige situatie. het rochelen hield op en ze sluimerde weer in.

De volgende ochtend werd ik rond 11 uur gebeld dat mamma nu erg zwak was en dat de ademhaling oppervlakkiger werd. Ik heb de hele familie gebeld en ze waren er ook allemaal, kinderen en kleinkinderen, toen mamma rustig wegzakte. Het verdriet was er wel, maar we waren tegelijk dankbaar dat dit lijden tot een eind gekomen was.

WELKOM IN HUIZE BERKENBOSCH

Mijn moeder woont nog niet zo lang in het psychogeriatrische verzorgingstehuis ”Huize Berkenbosch". Wie denkt dat het daar een saaie boel is heeft het helemaal mis. Er valt een heleboel te lachen maar ook een heleboel te huilen. Over al dit wel en wee gaat deze weblog.
Ik hoop hiermee voor mezelf een uitlaatklep en voor de lezer een herkenbaar beeld van een mens met dementie te scheppen.

Alle namen zijn verzonnen.

Aan alle trouwe lezers van deze weblog:

De ontwikkelingen hebben er toe geleid dat ik besloten heb te stoppen met het schrijven van verhalen over mijn moeder en de andere bewoners van "Huize Berkenbosch".

Mijn moeder is nu volledig vertrouwd geraakt met de gang van zaken in het tehuis en heeft een aantal onaangenaamheden ontwikkeld t.a.v. het personeel, de bewoners en mij dat het mij de vreugde heeft ontnomen dit allemaal op te tekenen in deze blog. Met veel plezier heb ik steeds de gebeurtenissen in verhalen verwerkt maar mamma heeft mij de laatste keer zo’n pijn gedaan dat ik haar voorlopig ook niet meer zal bezoeken. Het verschrikkelijke gedrag dat ze heel haar leven heeft gehad komt nu weer ten volle naar buiten maar nu zonder de franjes. Zo onverbloemd komt het veel harder aan dan ooit te voren en ik heb geen behoefte hierover uit te wijden.

Allemaal heel hartelijk bedankt voor alle leuke en stimulerende reakties. Ik zal uiteraard wel met jullie blijven meelezen.

Anne

Mijn broers zijn samen bij mamma op bezoek geweest. Het was verwarrend voor haar want de combinatie klopte niet. Bij Ari hoort Jantine en bij Thomas hoort Liesbeth.

x93Zijn de jongens bij je op bezoek geweest?", vraag ik belangstellend. x93Nee, er is niemand geweest!x94, zegt mamma nadrukkelijk. x93En de foto van het stadhuis? Hangt die al in je kamer?x94 Nu klikt het xe9xe9n met het ander en met een boos gezicht vertelt mamma dat x93die mannenx94 verschrikkelijke baarden hadden en dat heel haar gezicht nxf3g pijn doet van hun zoenen. x93Ze hadden geen tijd gehad om zich te scheren!x94 Mamma strijkt met haar hand over haar kin waar nog steeds de stoppels staan die de schoonheidsspecialiste niet heeft kunnen verwijderen. Het ziet inderdaad wat rood. x93Ik ben er nog steeds erg boos overx94, gaat mamma door. x93We gaan straks even bij die foto kijkenx94, probeer ik haar af te lijden.

Aan een andere tafel verkondigt een nieuwe bewoonster dat ze heel haar leven hard heeft gewerkt. In de buurt van onze woonplaats liggen heel wat boeren dorpen en veel vrouwen in x93Huize Berkenboschx94 zijn van boeren afkomst. Die hebben dan ook vaak een zwaar leven achter de rug vergeleken met het leven in het milieu waar mamma uit komt. Dankbaar haak ik in op het onderwerp en begin mamma te vertellen dat zij ook altijd aardig hard gewerkt heeft. Ze schudt haar hoofd dat het niet waar is en kijkt me aan alsof ze wil zeggen dat ik er glad naast zit. Ik probeer haar geheugen op te frissen want ik kan niet geloven dat ze niet meer weet dat ze ongeveer een halve eeuw lang een huishouding heeft gevoerd met wassen, strijken, koken en het huis schoon houden. Tevergeefs! Als ik haar zeg dat ze voor ons, haar drie kinderen, toch xf3xf3k altijd heeft moeten zorgen, zegt ze nadenkend: x93Ja, dat mxf3et wel!x94

Mevrouw Kloosterman roept door alles heen voortdurend dat ze naar huis wil en van een andere tafel klinkt een paar keer de gexefrriteerde stem van Mien Mopperpot dat ze nu eindelijk haar mxf3nd eens moet houden!

Op weg naar buiten praat ik even met mammax92s contactverzorgende, Carolien. Ze vertelt me dat er eigenlijk geen verandering is tot nu toe en dat mamma nog steeds probeert tijd en energie te x93rovenx94 van de verzorgenden die nog niet geleerd hebben hoe ze mamma moeten aanpakken. x93Ik laat je moeder x92s ochtends alles zelf doen wat ze zelf kan, al moppert ze wel dat ze al 82 is. Ik laat haar in haar kamer rommelen en zeg tegen haar dat ze me kan roepen als ze klaar is. Maar ze ziet kans om collegax92s, die minder bijdehand zijn, wel drie kwartier bezig te houden.x94

Opeens is het me duidelijker dan ooit waarom mamma niet mxe9t en niet zxf3nder mensen kan. Ze heeft mensen nodig om de aandacht, die ze in haar jeugd tekort is gekomen, “in te halen”. Dit heeft heel haar leven bepaald. Al haar skills, waarvan manipulatie xe9xe9n van de sterksten is, zijn daarop gericht. Haar aardigheid, vriendelijkheid en gezelligheid zijn erg bedrieglijk en weinig mensen begrijpen dat het vaak draait om aandacht. Mamma is niet sociaal. Ze zit nu altijd alleen aan een tafel. Dit wil ze zelf. Van de andere bewoners heeft ze niets te verwachten maar de verzorging, die kan ze nog steeds naar haar hand zetten blijkbaar.

De te varen koers is als volgt bepaald door de psycholoog en de verpleeghuisarts:

Er zal aan de activiteitencommissie gevraagd worden om een activiteitenprogramma voor mamma samen te stellen. De conclusie is dat mamma zich dxf3xf3d verveelt en daarom op alle kleine dingetjes zit te letten die (nog) niet kloppen om daar op- en aanmerkingen over te maken. Ze let daarom ook voortdurend op medebewoners om hen te berispen of van advies te dienen of om zich alleen maar aan hen te ergeren. Ze kan bijvoorbeeld best voor zichzelf thee gaan maken in de keuken en meehelpen met het rondbrengen van de drankjes. Ook zou er vooral pxf3sitieve aandacht aan haar gegeven moeten gaan worden door het personeel. In plaats van knorrig te zeggen : x93Dat weet ik wel,x94 wanneer mamma, net voordat de servetten op tafel gelegd gaan worden, de opmerking plaatst dat er nog geen servetjes op tafel liggen, zou er iets gezegd moeten worden in de geest van : x93Goed zo mevrouw Teunissen, fijn dat u het eventjes zegt. Anders was ik het misschien vergeten.x94

Ik hoor het allemaal aan en heb mijn voorgevoelens maar zeg toch: x93Ik hoop dat het allemaal naar verwachting zal uitpakken.x94

Carla en ik besluiten op een avond naar x93Huize Berkenboschx94 te gaan. Ik kijk nu opeens met wat andere ogen naar mamma maar laat het niet merken. Alle bewoonsters zitten rondom xe9xe9n tafel en hebben net een bal- en kegelspel achter de rug. Ze zitten gezellig aan een drankje met wat zoutjes. Mamma is verheugd ons samen te zien en staat meteen op. We begroeten haar en Carla loopt gelijk door naar de oma van haar vriendin en gaat tussen haar en mevrouw Kloosterman in zitten. Mamma kijkt ontevreden in haar richting. Ik ga een beetje achter en tussen mamma en haar buurvrouw zitten. Ik voel me niet zo lekker en wil eigenlijk niet zo veel moeite doen om mamma te amuseren. Liever observeer ik een beetje hoe iedereen met elkaar x93communiceertx94. Mamma en mevrouw Jaspers zitten met elkaar te kiften. Mevrouw Kloosterman lijkt deel te nemen aan het gesprek tussen Carla en mevrouw Brouwer maar na een poosje begint ze toch weer te roepen dat ze naar de wc moet. Ze zit nu in een rolstoel. Een teken dat ze waarschijnlijk in die stoel verplaatst wordt in plaats van zelf te lopen met haar stok. Begint ze te verzwakken?

Na een poosje kan ik het x93geworstelx94 van het mensje niet meer aanzien. Ik sta op en probeer rustig haar ertoe te bewegen tegen de rugleuning van haar rolstoel te gaan zitten, haar voeten op de voetsteunen te plaatsen en zich te ontspannen. Het lukt aardig. Waar is Bartje Kloosterman?x94, vraagt ze, omhoog kijkend in mijn gezicht. Ik weet dat haar man overleden is maar ik kan het niet over mijn hart verkrijgen haar de waarheid te zeggen. x93Die ligt al in bedx94, lieg ik. x93Ze komen jou ook zo meteen halen om te gaan slapen. x93Maar hoe moet dat dan?x94, vraagt ze wanhopig met tranen in haar ogen. x93De zuster helpt je met xe1lles dat je niet zelf kuntx94, zeg ik zo overtuigend mogelijk. x93xc9cht waar?x94, vraagt ze weer. x93En blijf jij hier ook?x94 x93Ja, ik blijf hier ookx94, garandeer ik haar.

Er komt een verzorgster de huiskamer in op zoek naar de volgende persoon die ze naar bed kan brengen. Ik maak haar er snel op attent dat mevrouw Kloosterman aan het eind van haar latijn is en graag naar bed wil. Samen vertrekken ze van het toneel.

Carla en ik blijven nog even zitten en observeren hoe een andere bewoonster aangeeft dat ze naar bed wil, maar, als het puntje bij het paaltje komt, in opperste verwarring raakt wanneer de verzorgster haar wil helpen opstaan uit haar stoel. Ze kan het verband niet leggen tussen x93naar bed gaanx94 en x93opstaan uit de stoelx94. Carla vraagt de verzorgster of ze moet helpen. x93Nee hoor, dankjewel. Zo gaat het xe1ltijdx94, zegt ze en ze gaat rustig even, met haar rug naar de bewoonster gekeerd, naar de voetbalwedstrijd op tv zitten kijken om meteen een stomp in haar rug te krijgen van dezelfde mevrouw die nu opeens toch haar aandacht weer wil hebben. De verzorgster reageert zoals een moeder reageert op een kind dat haar heeft gefopt. Hartverwarmend!

Op weg naar huis zegt Carla: x93Oma zat met een boos gezicht te kijken toen jij mevrouw Kloosterman probeerde te troosten. Ze zei: x93Wat vind ik dxe1t erg!x94

x93Het gaat niet goed met mammax94, zegt Carolien door de telefoon. x93Haar gedrag laat de laatste tijd veel te wensen over. Ik weet niet wat er met haar is. Als ze haar zin niet krijgt zet ze het op een gillen. Ze behandelt de verzorgers als haar persoonlijke dienstknechtjes en ze doet lelijk tegen de bewoners. Ze heeft mevrouw  Brouwer een grote blauwe plek, wxe1t zeg ik, een pxe1xe1rse plek, in haar arm geknepen omdat deze niet verder wilde wandelen maar wilde gaan zitten om eventjes uit te rusten. Ik begin nxfa te begrijpen wat je bedoelde bij het intake gesprek. Toen kon ik het niet geloven.x94

Ik hoor het allemaal aan en vind het jammer dat het zo ver is gekomen. Mamma is geworden die ze te diepste altijd is geweest. Het kind dat nooit genoeg aandacht heeft gekregen en die heel haar leven door niemand is gecorrigeerd maar eerder op handen is gedragen. Zij is de koningin. In het bejaardenhuis is het haar niet gelukt haar troon in te nemen maar hier voelt ze zich de meerdere van alle mensen om zich heen en kan ze haar scepter zwaaien. Er zal veel wijsheid aan te pas moeten komen om hier goed mee om te gaan. Steekhoudende correcties die met gezag aangebracht worden zullen het enige kruid zijn dat hiertegen gewassen is weet ik. Emotioneel getinte opmerkingen bereiken het averechtse resultaat. Dit gaat niet meevallen.

Er zal maandag met de psycholoog besproken worden hoe er met mamma omgegaan dient te worden door de verzorgers. Van medicatie is nog helemaal geen sprake, zo wordt mij verzekerd.

Mevrouw Kloosterman zit op de gang in een rolstoel. Ze wordt meegenomen door een verzorgster om, samen met nog een andere bewoonster een kopje koffie te gaan drinken in het bejaardenhuis. x93Ze wilden me mee hebben om te gaan wandelen. Het is maar goed dat ik niet mee ben gegaan want jxedj bent gekomenx94, zegt mamma meteen bij mijn binnenkomen. Ik begrijp dat mamma ook uitgenodigd was om mee te gaan. x93Dat verschrikkelijke mens, dat de hele dag roept en schreeuwt dat ze naar de wc moet, gaat xf3xf3k mee. Ik wil daar niet mee gaan wandelenx94, gaat mamma door. x93Dat mens dat jij een kus hebt gegeven. Je kent haar en ik vond dat hxe9xe9l vervelend.x94 x93 Ik ken haar alleen van hier en ik heb haar nog nooit een kus gegevenx94, ga ik tegen mammax92s bewering in. Ze sputtert niet tegen en we raken in gesprek. Het gaat over rolstoelen en hoe goed het is dat die er zijn omdat ze mensen in de gelegenheid stellen om ook eens ergens anders naar toe te gaan. x93Ik zal het nxf3xf3it zo ver laten komen. Daar zorg ik wel voorx94, zegt mamma opeens met stellige zekerheid in haar stem. Haar wilskracht is altijd enorm geweest en ik denk dat die haar inderdaad voor invaliditeit heeft bewaard. Toen ze jong was is bij haar de ziekte van Bechterev geconstateerd maar na een paar jaar zware medicatie is ze er vanaf gekomen. Iets dat zelden voorkomt. x93Ja, dat wil ik wel gelovenx94, zeg ik meegaand. x93Ik wordt 83 jaar op 25 januarix94, zegt mamma trots. x93Misschien zul je nog achterkleinkinderen zienx94, zeg ik vrolijk. x93Die hxe9b ik alx94, antwoordt mamma. x93Nee, dat zijn kleinkinderen. Achterkleinkinderen zijn de kinderen van je kleinkinderen.x94 x93Oh, xe1lsjeblieft niet!x94, zegt mamma en aan haar gezicht te zien hoopt ze echt van harte dat ze dat niet mee hoeft te maken. Mamma heeft nooit geweten wat ze met haar kleinkinderen moest doen laat staan met xe1chterkleinkinderen. Ze heeft zelf aandacht nodig en kan het niet geven. x93Okxe9x94, zeg ik,x94 als er achterkleinkinderen geboren worden dan zullen we je er niet mee vermoeien.x94 Mamma vindt het best.

In de gang loopt Gijs op en neer. x93Er komt niemand. Ik loop overal heen maar er is niemandx94, zegt hij een beetje verdrietig. x93Hoeveel kinderen heb je?x94, vraag ik hem vriendelijk. x93Zestienx94, is het antwoord. x93Oh, dan komt er vast wel gauw iemand op bezoekx94, zeg ik om hem een beetje op te monteren. x93Is daar ook een deur om naar buiten te gaan?x94, vraagt Gijs, wijzend naar de huiskamer. x93Nee, maar ze hebben ook al met de boterham op je gerekend.x94

Aan het bord in de gang hangt weer een overlijdenskaart. Ik zie de naam x93Kloostermanx94 en ik schiet vol. Dat kleine schriele vrouwtje dat aldoor maar roept dat ze naar huis moet is nu voorgoed naar x93huisx94. Het duurt even voordat ik mezelf weer onder controle heb. Na een diepe zucht vervolg ik mx92n weg naar de huiskamer. De eerste persoon die ik daar zie is x85.. mevrouw Kloosterman! Een aantal sterke emoties lopen nu door elkaar; blijdschap, verbazing, verwarring, ongeloof en opluchting en waarschijnlijk nog een paar andere. Mamma is er niet dus loop ik naar mevrouw Kloosterman toe die net voor de tv wordt gezet om haar af te lijden. Tegelijkertijd wordt ik welkom geheten door Carolien die vanuit haar hoekje luidkeels x93hallxf3xf3xf3xf3xf3x94 kraait. Ik babbel even wat met mevrouw Kloosterman maar ze is erg onrustig en wil niets weten van de televisie. Afwisselend roept ze dat ze naar de wc moet en dat ze naar huis wil. Het is als een grammofoonplaat geworden die steeds blijft hangen in dezelfde diepe kras en die niemand meer af kan zetten. Het mensje valt af en toe, doodvermoeid, terug tegen de leuning van haar stoel terwijl ze haar hoofd in haar handen neemt en jammert dat ze zox92n hoofdpijn heeft om vervolgens de draad weer op te pakken. x93Zuster kxf3m! We moeten naar huis en ik heb geen flauw idee hxf3e!x94 Ik sta steeds weer versteld hoe veel fantasie ze iedere keer weer gebruikt.

Mamma komt de kamer binnenlopen en is blij me te zien. Ze begint een verward verhaal dat ik niet kan volgen. Ik heb een foto van een andere jeugdvriendin van mamma bij me. Ze stapt gemakkelijk uit haar verwarring van het moment over naar het verleden dat voor haar zo sterk leeft. Het biedt haar nog enig houvast. x93Oh, Txf3xf3s!x94, roept ze verheugd. x93Wat ben ik dxe1xe1r blij mee! Dxe1t was toch zox92n schat van een meid.x94 Meteen volgen er een aantal herinneringen aan Toos. Ze hebben samen altijd zo heerlijk kunnen zwieren over het vele ijs in en rondom de plaats waar ze vroeger heeft gewoond. Maar als ik wat herinneringen van latere datum op probeer te rakelen herinnert mamma zich er bijna geen van.

Mevrouw Kloosterman blijft maar roepen. Het is moeilijk om het te negeren. Ik wil haar uitnodigen om bij ons aan tafel te komen zitten maar mamma bezweert me: x93Nee, nee, dat is een verschrikkelijk mensx94! De dames bij mevrouw Kloosterman aan tafel zijn altijd heel stil. Maar opeens zegt de bewoonster in de rolstoel naast mevrouw Kloosterman: x93Ik moet drukken!x94 Mevrouw Kloosterman is ineens stil. x93Wxe1t?x94, vraagt ze. x93Ik moet drxfakken!x94, herhaalt de vrouw zwakjes. x93Wat is dat?", vraagt mevrouw Kloosterman een beetje ongeduldig. x93Pxf3epen!x94, klinkt het nu nadrukkelijk. Maar niemand reageert.

Gijs komt binnen en vraagt aan een verzorgster of er ook een deur is in de huiskamer waardoor hij naar huis kan want de deur in de hal is altijd op slot. x93Ik heb al op je gerekend met de boterhamx94, zegt de verzorgster slim. x93Nou, dat moet dan maarx94, zegt Gijs gelaten.

x93Bart Kloosterman! We moeten naar huis! Kom op!x94, roept mevrouw Kloosterman. x93Bart is haar overleden manx94, leg ik aan mamma uit. Mamma is even stil. x93Ze kan het zeker niet accepterenx94, zegt ze. x93Het lijkt me niet zo gemakkelijk om je man te moeten verliezenx94, merk ik op. x93Ik ben ook al heel lang alleenx94, filosofeert mamma verder. x93Maar ik ben blij dat ik leef!x94

x93Ga je vanmiddag naar oma?x94, vraagt Carla. Het is haar laatste vakantiedag en ze verveelt zich een beetje. x93Ik heb zin in iets grappigsx94, voegt ze eraan toe. Ik was het eigenlijk niet van plan maar met Carla is het altijd gezellig.

x93Hoe is het met Leo?x94, vraagt Gijs. x93Is Leo je zoon?x94, vraag ik. Ja, Leo is de zoon van Gijs. x93Ik weet het niet. Maar denk maar zo: x93Geen bericht is goed bericht.x94 Als er iets niet goed was dan had je het wel gehoord.x94 Gijs lacht een beetje.

Mamma is in een goede stemming en is blij om Carla ook te zien. Maar na even bij oma gezeten te hebben stapt Carla op mevrouw Brouwer af. Mevrouw Brouwer is de oma van een vriendin van haar. Het meisje heeft een goede band met haar oma gehad maar komt nu zelden meer bij haar op bezoek omdat ze het te moeilijk vindt haar oma x93zox94 te zien. Ik hoor Carla vrolijk met mevrouw Brouwer babbelen.

Mamma haalt een foto uit haar zak waar ze, samen met haar jeugdvriendin Lies, op staat. Ik heb de foto de laatste keer voor haar meegenomen. Het plastic hoesje zit er nog omheen maar de hoeken van de foto zijn flink gekruld. Zo te zien draagt ze hem steeds bij zich. Mamma denkt dat de foto door Lies is opgestuurd. x93Jax94, zegt ze terwijl ze door haar zak grabbelt, x93en ze heeft ook een vijltje meegestuurd.x94 Ze laat een verbogen nagelvijltje zien waarmee ze meteen haar nagels begint schoon te maken. x93Die zijn nu wel schoonx94, constateert mamma na een paar nagels behandeld te hebben. Ze stopt het vijltje in de achterkant van het plastic hoesje en steekt het geheel weer terug in haar broekzak. In gedachten zie ik mamma deze handelingen telkens herhalen. Uit verveling?

Carla is intussen uitgepraat met mevrouw Brouwer en komt weer bij ons zitten. x93Mevrouw Brouwer denkt dat ze voor het avondeten moet zorgen en is de mensen aan iedere tafel aan het tellenx94, vertelt Carla. Even later komt mevrouw Brouwer ook naar onze tafel en vraagt hoeveel mensen er aan zitten. We spelen het spelletje mee. Maar intussen neemt een bezoeker aan xe9xe9n van de andere tafels zijn familielid mee voor een wandelingetje. Terwijl ze de kamer uitlopen roept mevrouw Brouwer ze na: x93We gaan zxf3 eten dus houdt er rekening mee!x94

x93Misschien moet je eens samen met je vriendin op bezoek gaan bij mevrouw Brouwerx94, zeg ik op de weg naar huis tegen Carla. x93Ja, daar had ik ook al aan gedachtx94, zegt ze.

Ari en Jantine, mammax92s oudste zoon en zijn vrouw, zijn op bezoek geweest en hebben zwart-wit fotox92s meegebracht van het stadhuis in de stad waar mamma geboren is. Zij woonde in een zijstraat van de markt waar het prachtige stadhuis staat. Ook van de winkel en het woonhuis daarboven heeft Ari een aantal plaatjes gemaakt. Wanneer ik vraag over het bezoek veert mamma blij op. Ze vertelt enthousiast dat Ari voor een mooie kleurenfoto van het stadhuis gaat zorgen. Over de andere fotox92s praat ze niet. De kruidenierswinkel van haar vader  is helemaal veranderd en niet meer herkenbaar. Maar wanneer ik vraag op welk nummer ze ook al weer gewoond heeft weet ze te vertellen dat het nummer 8 was. Een poosje later komt ze nog een keertje terug op de beloofde kleurenfoto. Dat was dus een schot in de roos.

x93En mamma, is de schoonheidsspecialiste geweest?x94, vraag ik nieuwsgierig. x93Ja, maar ze heeft het niet goed gedaan. Er zitten nog een heleboel stoppels aan deze kantx94, antwoord mamma terwijl ze de plaats aanwijst. Ik voel even en inderdaad, de specialiste heeft haar werk niet goed gedaan. x93Er zal wel iets gebeurd zijn waardoor ze niet heeft kunnen doen wat ze wildex94, denk ik en besluit om het meisje thuis even te bellen om te horen hoe het gegaan is.

De sfeer is vanmiddag erg onrustig. Mevrouw Aalders vraagt elke twee minuten wanneer ze naar de wc mag en of ze haar dan op komen halen. Iedere twee minuten vertel ik haar dat ze om half vier naar de wc mag en dat ze haar dan komen halen. Maar om half vier komt er niemand opdagen. Ze zitten aan de koffie. Ik stuur mevrouw Aalders naar de gang met haar rollator. x93Wat moet ik dan zeggen?x94, vraagt ze. x93Dat je naar de wc moet en dat het half vier isx94, zeg ik, wetend dat me dit niet in dank zal worden afgenomen door het personeel. Het lukt, maar mevrouw Aalders is nog  geen minuut terug of ze moet wxe9xe9r naar de wc. x93Je komt net van de wc afx94, zeg ik enigszins gefrustreerd. Ze denkt even na: x93Dan heb ik zeker niet genoeg gedaan.x94 Ik geef het op. Leer ik het dan nxf3xf3it?

Verderop staat mevrouw Kloosterman voortdurend te roepen dat ze naar huis moet. Wanneer ik probeer om haar op andere gedachten te brengen is het xe9ven stil maar dan vervolgt ze haar geroep weer. Nu moet ze naar de wc en ze heeft hoofdpijn. Zo gaat het de hele middag door. Haar gezicht is erg bleek en haar ogen staan groot en rood omrand in hun kassen. Ik maak een opmerking tegen de keukenhulp dat mevrouw Kloosterman er niet goed uitziet. x93Neex94, antwoordt die,x94 ze wil ook bijna niets eten.x94 Ik krijg een verdrietig voorgevoel.

Mamma is xf3xf3k onrustig. De foto die ik haar heb gegeven van haar vriendin haalt ze telkens uit haar zak en stopt hem er dan weer in. Ze is haar nagelvijl kwijt terwijl die in haar zak zit. Ze transpireert en wil servetjes om haar hals uit te vegen maar wil haar vest absoluut aanhouden. De pot met bloemen die ze zelf geschikt heeft schuift ze aldoor op en neer. Zo weet iedereen dat dit hxe1xe1r plaats is. De thee die ik voor haar maak is vies. Er loopt erg veel bezoek in en uit. Dat maakt het  niet rustiger. Ik besluit dat me dit te veel energie kost en ik neem afscheid.

Thuis bel ik de schoonheidsspecialiste op. Het was inderdaad zoals ik al dacht. De hars was warm en mamma is bang geworden. Ze was in huilen uitgebarsten en het meisje heeft haar getroost. Daarna heeft ze met een pincet wat haren verwijderd. Twee jaar geleden ging het toch goed. Misschien moet er de volgende keer iemand bijkomen van de familie? Ik beloof er een volgende keer bij te zullen zijn.

Een dag later gaan mijn dochter Carla en haar jongere nichtje samen op bezoek bij oma. Een uurtje later belt ze me op.x94Raadt eens waar ze zijn?x94, vraagt ze triomfantelijk. Ik heb geen idee. x93We staan met oma in de DA-drogist. Ze was heel goed.x94 Ik prijs haar voor haar doortastendheid en bid intussen dat oma de terugreis xf3xf3k zal overleven. x93Moeten we nog meer kopen?x94, vraagt Carla. x93Kijk maar of ze een goede gezichtscrxe8me hebben voor de oudere huidx94, bedenk ik. Carla houdt ervan om spijkers met koppen te slaan maar als ze later wxe9xe9r belt is dat om haar teleurstelling te uiten. x93We hebben niets gekocht. Oma kon niet besluiten.x94 x93Geeft niets joh, het was heel goed van je om oma mee te nemen. Ze heeft een gezonde wandeling gehadx94, sus ik, wetend dat dit haar teleurstelling niet zal wegnemen.

Zonder resultaat is het de moeite niet waard. 

Het eerste dat ik zie wanneer ik de gang inloop is een rouwkaart aan het prikbord. Ik heb al zox92n voorgevoel van wie hij is. Al weken heb ik mezelf erop voorbereid en daarom komt het nu niet zo hard aan. De eerste persoon die een grote indruk op me heeft gemaakt in x93Huize Berkenboschx94 is overleden. Mevrouw de Grijze is niet meer. Even sta ik stil bij het bord. Ik vraag me af hoeveel mensen ik nog zal zien verdwijnen voordat, onontkoombaar , ook mamma aan de beurt zal zijn.

Ik heb plannen om met de verpleeghuisarts eens te praten over een supplement waar ik de laatste tijd veel over heb gelezen en waarvan ik verwacht dat het een groot effect zal gaan hebben op mammax92s welzijn. Het zal ook de achteruitgang zeker gaan afremmen. De dokter zal er waarschijnlijk niets voor voelen omdat zij er niets vanaf weet, maar mijn geweten gebiedt mij in elk geval een poging te wagen. Vooral om mezelf later geen verwijten te hoeven maken. Ik meld me bij een verzorgster om een afspraak voor me te maken in de toekomst bij de arts. Er is geen haast bij.

Mamma vertelt meteen dat x93dat mensx94 net de hele boel op zx92n kop heeft gezet. Ze wijst naar x93miep mopperpotx94 die aan een andere tafel zit alsof ze van de prins geen kwaad weet. Om haar af te leiden geef ik mamma een kaartje met een foto van haar onlangs overleden vriendin erop. Ze is er blij mee, die moet op haar kamer staan. Mamma laat weten dat ze weer zox92n stoppelbaard heeft. x93Je hebt toch een apparaatje om de stoppels mee te verwijderen?x94, vraag ik. x93Nee, dat helpt niet, dan zijn ze zo weer terugx94, antwoord ze, zeker van haar zaak. x93Ik zal wel kijken of ik een schoonheidsspecialiste naar je toe kan sturen om je kin te harsenx94, zeg ik. Het voorstel valt in goede aarde. Nu komen haar tanden aan de beurt. Ik beloof te zullen zien hoe we een keer naar de tandarts kunnen gaan. Vandaag komen verder ongeveer alle andere schoonheidsaspecten ook nog aan de beurt. Dat is ook het enige waar mamma nog belangstelling voor heeft. Als ik vraag of ze geen zin heeft om eens een eenvoudig breiwerkje op te zetten net als haar tafelgenoot , slaat ze dat voorstel pertinent af. Nee, ze heeft geen zin meer om haar handjes te laten wapperen.

Er is een nieuwe bewoonster gekomen. Mamma is erg gexefnteresseerd maar de vrouw is een kennis van mevrouw Aalders en komt uit dezelfde regio. Mamma is x93importx94 wat een handicap is in een tehuis waar veelal mensen uit de streek wonen. We gaan een eindje lopen en zitten even buiten op het terrasje. Mamma heeft er gauw genoeg van. Als we terug lopen zien we de nieuwe mevrouw met haar familie op een bankje zitten. Mamma stapt er resoluut op af. x93Nu gaan we het krijgenx94, denk ik en ik kijk enigszins gespannen af wat er gaat gebeuren. x93Dag mevrouw, u bent nieuw hier hxe8? Hoe heet u?x94  Mamma vraagt het alsof ze deel uitmaakt van het welkomstcomitxe9. De nieuwe mevrouw, ook niet op haar mondje gevallen, noemt haar naam en stelt mamma meteen de hamvraag. x93Bent u xf3xf3k op bedevaart geweest?x94 Ze vraagt het alsof het een keurmerk moet gaan opleveren dat mamma voor eeuwig opgedrukt gaat worden. Goedgekeurd of afgekeurd. Zo gaat het hier in de dorpen van deze streek. Om het nog erger te maken antwoordt mamma, enigszins uit de hoogte en alsof ze het over iets afkeurenswaardigs heeft: x93Nee, xedk ben protestant en dxede doen dat niet.x94 x93Cx92est le ton qui fait la musique. Erger kan het niet! Mamma is gebrandmerkt. Ik probeer de schade nog enigszins te beperken. x93Hxe9xe9l veel mensen gaan op bedevaart tegenwoordig.x94 x93Jax94, beaamt de familie in koor, zich ook bewust van de pijnlijkheid van de situatie. x93Mijn moeder dus nietx94, zeg ik nog, achterom kijkend terwijl ik een veelbetekenend gezicht trek, hopend dat ze het zullen begrijpen.